TL
Đ

D

G
P
A

TH
Ừ
TH
N

IÊ

H

U

Ế

9

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Ế

9

NGUYỄN TÂN (Tổng Chủ biên)
NGUYỄN BÁ CƯỜNG – MAI ANH NGỌC (Đồng Chủ biên)
ĐỖ THỊ KIM CHI – NGUYỄN VĂN CƯỜNG – NGUYỄN THIỆN ĐỨC – LÊ THỊ HỒNG GIANG
NGUYỄN THỊ HIỂN – NGUYỄN VĂN HÙNG – PHAN NGỌC HUYỀN – NGUYỄN THU HƯƠNG LAM
LÊ PHÚC CHI LĂNG – PHAN HỮU THỊNH – NGUYỄN VĂN THUẤN

9

TL

G

D

Đ

P

TH
Ừ

A

TH

IÊ

N

H

U

BẢN MẪU

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
1

Dẫn nhập/ Khởi động

N

Câu hỏi

H

Kết nối

U

Ế

Em có biết?

P

TH
Ừ

A

TH

IÊ

Luyện tập, vận dụng

TL

G

D

Đ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
LỚP 9

Bản quyền nội dung thuộc về Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thừa Thiên Huế.
Bản quyền xuất bản thuộc về Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
Mọi hình thức sao chép toàn bộ hay một phần hoặc các hình thức phát hành
mà không có sự cho phép trước bằng văn bản
của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm đều là vi phạm pháp luật.

Chúng tôi luôn mong muốn nhận được những ý kiến đóng góp của quý vị độc giả
để sách ngày càng hoàn thiện hơn. Mọi góp ý về sách, liên hệ về bản thảo và dịch vụ bản quyền
xin vui lòng gửi về địa chỉ email: nxb@hnue.edu.vn

ISBN 978-604-54-0000-0

2

9

KÍ HIỆU DÙNG TRONG TÀI LIỆU

MỤC LỤC
4

Ế

LỜI NÓI ĐẦU .........................................................................................

2

9

KÍ HIỆU DÙNG TRONG TÀI LIỆU .........................................................

CHỦ ĐỀ: THỪA THIÊN HUẾ TỪ NĂM 1918 ĐẾN NAY

U

5

H

Bài 1: Phong trào cách mạng ở Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến năm 1945 ..

6
14

Bài 3: Thừa Thiên Huế trong công cuộc xây dựng, đổi mới và hội nhập ..........

22

CHỦ ĐỀ: VĂN HỌC THỪA THIÊN HUẾ TỪ 1945 ĐẾN NAY

27

Bài 1: Thơ ca Thừa Thiên Huế từ 1945 đến nay ..............................................

28

Bài 2: Văn xuôi Thừa Thiên Huế từ 1945 đến nay ...........................................

36

CHỦ ĐỀ: MĨ THUẬT HIỆN ĐẠI THỪA THIÊN HUẾ

49

Bài 1: Khái quát về mĩ thuật hiện đại ở Thừa Thiên Huế ..................................

50

Bài 2: Một số hoạ sĩ tiêu biểu của Thừa Thiên Huế thời hiện đại .....................

56

CHỦ ĐỀ: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN VÀ
PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

60

Bài 1: Một số vấn đề về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên .............

61

Bài 2: Một số thiên tai và cách phòng tránh .....................................................

66

Bài 3: Dự án bảo vệ môi trường .......................................................................

73

CHỦ ĐỀ: CÁC NGÀNH KINH TẾ CỦA THỪA THIÊN HUẾ

75

Bài 1: Nông nghiệp – lâm nghiệp – thuỷ sản ....................................................

76

Bài 2: Công nghiệp và xây dựng ......................................................................

82

Bài 3: Dịch vụ ...................................................................................................

87

DANH MỤC TỪ TRA CỨU ......................................................................

94

TL

G

D

Đ

P

TH
Ừ

A

TH

IÊ

N

Bài 2: Thừa Thiên Huế trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và
đế quốc Mỹ (1945 – 1975) ......................................................................

3

9
Ế
U
H
N
IÊ

Các em học sinh yêu quý!

TH

LỜI NÓI ĐẦU

A

Cuốn Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9 sẽ
đồng hành cùng các em trong năm học này.

D

Đ

P

TH
Ừ

Tài liệu được biên soạn trên cơ sở đặc trưng của vùng đất Thừa Thiên Huế.
Mở từng trang sách, các em sẽ được tìm hiểu về lịch sử, di sản văn học
Thừa Thiên Huế, nghệ thuật xứ Huế, những vấn đề về môi trường và các
ngành kinh tế của địa phương, thông qua các chủ đề: Thừa Thiên Huế
từ năm 1918 đến nay; Văn học Thừa Thiên Huế từ năm 1945 đến nay; Mĩ thuật
hiện đại Thừa Thiên Huế; Bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên và
phòng chống thiên tai ở tỉnh Thừa Thiên Huế; Các ngành kinh tế của
Thừa Thiên Huế. Mỗi bài học cũng sẽ có những câu hỏi luyện tập và vận
dụng để giúp các em vừa củng cố nội dung bài học, vừa có cơ hội liên hệ
với những nét đặc thù của địa phương mình sinh sống và học tập.

TL

G

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9 cùng các
môn học khác trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 sẽ góp phần
tạo điều kiện để các em phát triển năng lực, phẩm chất, tình yêu
quê hương đất nước, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học
để giải quyết những vấn đề của địa phương.
Chúng tôi hi vọng rằng, tài liệu này sẽ mang đến cho các em nhiều điều
bổ ích và thú vị về vùng đất Thừa Thiên Huế. Chúc các em có những
giờ học tập thật vui vẻ và hiệu quả.
Các tác giả

4

Chủ đề: Danh thắng và di tích lịch sử – văn hoá Huế

9

THỪA THIÊN HUẾ TỪ NĂM 1918 ĐẾN NAY

TL

G

D

Đ

P

TH
Ừ

A

TH

IÊ

N

H

U

Ế

Học xong chủ đề này, em sẽ:
– Nêu được những nét chính về phong trào dân tộc dân chủ ở Thừa Thiên Huế
trong những năm 1918 – 1930.
– Trình bày được những dấu mốc quan trọng trong quá trình ra đời và lãnh đạo
cách mạng của Đảng bộ Thừa Thiên Huế giai đoạn 1930 – 1945.
– Nêu được những đóng góp tiêu biểu của quân và dân Thừa Thiên Huế
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ; biết được
nguyên nhân thắng lợi của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, từ đó
rút ra một số bài học kinh nghiệm.
– Nhận biết được sự thay đổi về mọi mặt của vùng đất Thừa Thiên Huế thời
Đổi mới (từ nửa sau những năm 80 của thế kỉ XX đến nay).

5
5

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9

1

A

TH

IÊ

N

H

U

Ế

9

Bài

PHONG TRÀO CÁCH MẠNG
Ở THỪA THIÊN HUẾ
TỪ NĂM 1918 ĐẾN NĂM 1945

Hình 1.1. Mô hình tái hiện Lễ thoái vị của vua Bảo Đại

TH
Ừ

Mô hình trên tái hiện một sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử
Thừa Thiên Huế vào tháng 8-1945.
Em biết gì về sự kiện trên? Ngoài sự kiện này, em còn biết được các dấu mốc nào khác
trong quá trình phát triển của phong trào cách mạng ở Thừa Thiên Huế từ năm 1918
đến năm 1945?

P

Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến năm 1930

Đ

1

D

1.1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và phong trào yêu nước ở Thừa Thiên Huế
trong những năm 1918 – 1930

TL

G

Sau khi cuộc khởi nghĩa năm 1916 ở Huế thất bại, vua Duy Tân bị đưa đi đày
tại châu Phi, thực dân Pháp tiếp tục đưa vua Khải Định, sau đó là vua Bảo Đại
lên ngôi để dễ dàng chi phối việc cai trị của chính quyền thực dân. Ngày 12-12-1929,
Toàn quyền Đông Dương ra nghị định nâng Huế lên cấp thành phố do viên Đốc lý
đứng đầu. Chính quyền thực dân chi phối mọi hoạt động của triều đình Huế và
phủ Thừa Thiên, quan lại Nam triều chỉ còn giữ vai trò thừa hành công việc của
chính quyền thực dân.

Trong giai đoạn 1918 – 1930, hoạt động kinh tế chủ yếu ở Thừa Thiên Huế là nông
nghiệp. Công thương nghiệp chưa phát triển, chỉ có một vài ngành phát triển như
6

Chủ đề: Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến nay

N

H

U

Ế

9

in ấn, vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, xã hội lại có sự phân hoá sâu sắc. Ngoài các tầng
lớp sĩ – nông – công – thương, ở Thừa Thiên Huế còn có cả quan lại, quý tộc và thành
phần quan lại viên chức người Pháp. Tình hình kinh tế – xã hội đã ảnh hưởng sâu sắc
đến cuộc vận động cách mạng giải phóng dân tộc ở Thừa Thiên Huế.
Trong giai đoạn này, tầng lớp thanh niên, trí thức Thừa Thiên Huế bắt đầu tiếp thu
con đường cứu nước theo cách mạng vô sản, tạo nên những chuyển biến mới trong
đấu tranh. Qua các con đường bí mật từ Pháp, Quảng Châu (Trung Quốc), ảnh hưởng
của cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga đã dần lan rộng trong nhân dân.
Hoạt động tích cực của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài, cùng với những nội dung
trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp và các bài báo đăng trên tờ Le Paria
(Người cùng khổ) đã tác động sâu sắc tới nhận thức tư tưởng của thanh niên
trí thức Huế.

TH

IÊ

Trong thời gian này, phong trào đọc sách báo tiến bộ phát triển ở nhiều nơi trong tỉnh.
Nhóm học sinh yêu nước ở Huế đã lấy hiệu sách Mai Ký ở Bến Ngự làm nơi liên lạc trao đổi sách báo.
Ở các vùng nông thôn như Truồi (Phú Lộc), Phú Vang, Hương Thuỷ cũng có nhóm đọc sách báo
tiến bộ.

TH
Ừ

A

Năm 1925, Phan Bội Châu bị bắt. Trong cả nước nói chung, Thừa Thiên Huế
nói riêng đã bùng phát phong trào đòi trả tự do cho cụ Phan Bội Châu. Trước áp lực
mạnh mẽ của quần chúng, cuối năm 1925, chính quyền thực dân buộc phải đưa Phan
Bội Châu về giam lỏng ở Huế. Tháng 3-1926, Phan Chu Trinh qua đời tại Sài Gòn.
Nhiều cuộc truy điệu để tang cụ Phan Chu Trinh được tổ chức ở Huế để tuyên truyền
về lòng yêu nước thu hút nhân dân tham gia.

P

Trong những năm 1925 – 1927, nhiều hoạt động của Hội Việt Nam Cách mạng
Thanh niên đã giúp cho phong trào yêu nước của Thừa Thiên Huế phát triển mạnh,
ý thức giác ngộ chính trị của quần chúng được nâng cao, đưa đến sự ra đời của các tổ
chức tiền thân của Đảng trong cả nước và ở Thừa Thiên Huế.

TL

G

D

Đ

Tháng 4-1927, Hội Việt Nam Cách mạng
Thanh niên (tiền thân là Hội Phục Việt được
thành lập năm 1925 tại thành phố Vinh,
tỉnh Nghệ An) ra đời ở Huế. Tháng 7-1928,
một cuộc họp của Kỳ bộ Hội Việt Nam
Cách mạng Thanh niên tại Trung Kỳ đã
quyết định đổi tên Hội thành Tân Việt
Cách mạng đảng. Cơ quan của Tổng bộ
đóng ở thành phố Vinh được dời vào Huế.
Ông Đào Duy Anh được bầu làm Bí thư
trưởng của tổ chức.

Hình 1.2. Căn nhà số 15 đường
Phan Bội Châu (phường Trường An,
thành phố Huế) – từng là nơi
Phan Bội Châu sống trong sự giam lỏng
của thực dân Pháp từ sau năm 1925

7

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9

Tân Việt Cách mạng đảng đã có một số hoạt động tích cực. Tuy nhiên, trước sự
khủng bố của thực dân Pháp, đến tháng 8-1929 tổ chức Tân Việt Cách mạng đảng ở
Huế hầu như bị tan rã.

U

Ế

9

1. Tình hình chính trị, kinh tế và xã hội Thừa Thiên Huế có sự chuyển biến như thế nào trong
những năm 1918 – 1930?
2. Dưới tác động của bối cảnh lịch sử, phong trào yêu nước ở Thừa Thiên Huế trong những năm
1918 – 1930 đã diễn ra như thế nào?

H

1.2. Sự ra đời của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thừa Thiên Huế

IÊ

N

Năm 1929 đánh dấu sự chuyển biến mạnh mẽ của cách mạng Việt Nam nói chung
và cách mạng Thừa Thiên Huế nói riêng. Giống như nhiều địa phương khác,
ở Thừa Thiên Huế cũng diễn ra quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản.

TH

Đầu tháng 7-1929, Tỉnh bộ Đông Dương Cộng sản đảng Thừa Thiên Huế được
thành lập. Ông Nguyễn Đức Tịnh được cử làm Bí thư.

TH
Ừ

A

Tháng 4-1929, phái viên của Đông Dương Cộng sản liên đoàn Lê Viết Lượng
đã đến Huế để cải tổ Tỉnh bộ Tân Việt Thừa Thiên Huế, chuẩn bị thành lập nên
Tỉnh bộ Đông Dương Cộng sản liên đoàn. Đến đầu năm 1930, Tỉnh uỷ lâm thời
Đông Dương Cộng sản liên đoàn mới được thành lập ở Huế, do đồng chí Lê Viết Lượng
làm Bí thư.
Sự ra đời của hai tổ chức cộng sản ở Huế đã có tác động tích cực đến phong trào
cách mạng trong toàn tỉnh. Ở các huyện nông thôn Thừa Thiên Huế, phong trào có sự
chuyển biến rõ rệt, các đảng viên luôn bám sát cơ sở, vận động quần chúng tham gia
hoạt động cách mạng.

G

D

Đ

P

Sau Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (đầu năm 1930), các địa phương
trong cả nước cũng khẩn trương tiến hành việc hợp nhất các tổ chức cộng sản.
Tại Thừa Thiên Huế, tháng 3-1930, Uỷ viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam,
Bí thư Xứ uỷ Trung Kỳ Nguyễn Phong Sắc đã đến Huế để vận động thống nhất các
tổ chức cộng sản ở Thừa Thiên Huế.

TL

Ngày 3-4-1930, tại một địa điểm ở Bến Ngự (phía sau chợ Bến Ngự ngày nay),
Hội nghị bàn việc thống nhất hai tổ chức cộng sản được tiến hành. Hội nghị tuyên bố
thống nhất Đông Dương Cộng sản đảng tỉnh Thừa Thiên Huế và Đông Dương
Cộng sản liên đoàn tỉnh Thừa Thiên Huế thành Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam
tỉnh Thừa Thiên Huế. Ngày 3-4-1930 về sau trở thành Ngày thành lập Đảng bộ
tỉnh Thừa Thiên Huế.

8

Chủ đề: Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến nay

Ế
U

IÊ

N

H

Hình 1.3. Chân dung đồng chí
Lê Viết Lượng – Bí thư Tỉnh uỷ
đầu tiên của Thừa Thiên Huế

TH

Sự ra đời của Đảng bộ Đảng Cộng sản
Việt Nam tỉnh Thừa Thiên Huế là bước ngoặt
lịch sử quan trọng, là nhân tố quyết định
thúc đẩy phong trào đấu tranh của địa phương
phát triển mạnh mẽ, góp phần cùng nhân dân
cả nước đánh đổ chế độ thực dân phong kiến,
hoàn thành sự nghiệp đấu tranh giải phóng
dân tộc.

9

Tiếp đó, từ ngày 7-4 đến ngày 10-4-1930,
Tỉnh uỷ Thừa Thiên Huế tổ chức Hội nghị lần
thứ nhất và cử ra Ban Chấp hành Đảng bộ
Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thừa Thiên Huế
gồm 5 uỷ viên. Đồng chí Lê Viết Lượng được
bầu làm Bí thư Tỉnh uỷ.

TH
Ừ

A

Nhà cách mạng Lê Viết Lượng quê ở thôn Bắc Kinh, xã Ích Hậu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Ông
tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1917. Năm 1930, ông là Bí thư Tỉnh uỷ Thừa Thiên Huế.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, ông lần lượt giữ nhiều trọng trách như: Chủ tịch tỉnh
Nghệ An, Chủ tịch Uỷ ban Hành chính Liên khu IV, Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam,
Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước.

Thừa Thiên Huế từ năm 1930 đến năm 1945

D

2

Đ

P

1. Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thừa Thiên Huế được thành lập trong bối cảnh nào?
2. Nêu ý nghĩa sự ra đời của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thừa Thiên Huế.

G

2.1. Phong trào cách mạng ở Thừa Thiên Huế trong những năm 1930 – 1939

TL

Cùng với sự bùng nổ của cao trào cách mạng 1930 – 1931 ở Nghệ – Tĩnh và nhiều
địa phương trên cả nước, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Thừa Thiên
Huế cũng phát triển mạnh mẽ.

Ngày 24-4-1930, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ Thừa Thiên Huế, truyền đơn,
biểu ngữ xuất hiện nhiều nơi ở Huế và vùng lân cận với nội dung kêu gọi các tầng lớp
nhân dân tham gia đấu tranh đòi giảm thuế, tăng lương, đòi thực hiện ngày làm việc
8 giờ.
9

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9

Ngày 1-5-1930, lá cờ của Đảng Cộng sản đồng loạt xuất hiện tại nhiều địa điểm
như đình làng An Cựu, Toà Khâm sứ Trung Kỳ, đài “Chiến sĩ trận vong”
(trước Trường Quốc Học), đỉnh núi Ngự Bình, nhà máy Đèn, trước đồn Mang Cá,
phố Gia Hội,...

Ế

9

Tại một số địa phương khác trong tỉnh, các tổ chức quần chúng cảm tình Đảng đã
tích cực hoạt động kỉ niệm ngày Quốc tế Lao động 1-5, treo cờ đỏ búa liềm ở nhiều nơi
tại các huyện Hương Trà, Phú Lộc, Phú Vang, Phong Điền,...

N

H

U

Ngày 30-9-1930, Tỉnh uỷ Thừa Thiên Huế vạch kế hoạch đẩy mạnh cuộc vận động
“bênh vực Nghệ An đỏ”. Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào, thực dân Pháp
và chính quyền phong kiến đã đàn áp, khủng bố dã man. Từ tháng 5-1931, trên cả
nước nói chung, Thừa Thiên Huế nói riêng, phong trào cách mạng dần dần
lắng xuống.

TH
Ừ

A

TH

IÊ

Sau giai đoạn cao trào cách mạng 1930 – 1931, phong trào dân sinh, dân chủ ở
Thừa Thiên Huế trong những năm 1936 – 1939 tiếp tục diễn ra sôi nổi và mạnh mẽ,
trong đó có cuộc bãi công của toàn thể công nhân may, thợ giày Huế năm 1937.
Bên cạnh đó, tầng lớp thanh niên và học sinh Huế cũng đóng vai trò tích cực trong
cuộc vận động Đông Dương đại hội và đón Gô-đa (Godart). Năm 1938, phong trào
đấu tranh của các tầng lớp nhân dân trên toàn tỉnh đã giúp bác bỏ được dự án
tăng thuế thân và thuế điền thổ của chính quyền thực dân.

Đ

P

Giữa năm 1938, thực dân Pháp chuẩn bị thông qua dự án tăng một loạt các loại thuế, nhất là
thuế môn bài, thuế điền thổ, thuế thân. Nhân dân Thừa Thiên Huế đã đấu tranh sôi nổi đòi bác
bỏ dự án tăng thuế, trong đó có cuộc biểu tình của 400 đại biểu thợ thuyền, dân cày, tiểu thương,
thanh niên, phụ nữ kéo tới Viện Dân biểu đưa nguyện vọng và đòi các dân biểu phản đối
tăng thuế. Kết quả, đến giữa tháng 9-1938, toàn thể nghị viên trong Viện Dân biểu Trung Kỳ
đã bác bỏ dự án tăng thuế thân và dự án tăng thuế điền thổ của chính quyền thực dân.

TL

G

D

Sang đến đầu năm 1939, tình hình thế giới có nhiều chuyển biến lớn. Đảng Xã hội
Pháp bị lấn át, giai cấp tư sản phản động tấn công vào Đảng Cộng sản. Phong trào
đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ dần dần đi xuống.

1. Nêu các sự kiện chính trong phong trào cách mạng 1930 – 1931 ở Thừa Thiên Huế.
2. Trình bày các hoạt động chính của phong trào dân chủ 1936 – 1939 ở Thừa Thiên Huế.

10

Chủ đề: Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến nay

2.2. Cuộc vận động giải phóng dân tộc và Cách mạng tháng Tám ở Thừa Thiên Huế
(1939 – 1945)

9

Cuối năm 1941, thực dân Pháp bắt tay với phát xít Nhật trong việc xây dựng tuyến
“phòng thủ chung” Đông Dương. Theo đó, một đội hiến binh Nhật đến Huế và đóng
đồn ở gần dinh Phủ doãn (nay là số 16, đường Lê Lợi, thành phố Huế).

U

Ế

Tháng 7-1942, ông Nguyễn Chí Thanh đã triệu tập Hội nghị Cán bộ Đảng tại bến
đò Vĩnh Tu (Quảng Điền) để vận dụng Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 (11-1939)
và Hội nghị Trung ương 8 (5-1941) vào điều kiện cụ thể của tỉnh.

N

H

Sau khi Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương và làm chủ hoàn toàn
Thừa Thiên Huế, Hội nghị Cán bộ toàn tỉnh tại đầm Cầu Hai (Phú Lộc) vào ngày
23-5-1945 dưới sự chủ trì của Bí thư Tỉnh uỷ Nguyễn Sơn đã đề ra những biện pháp
chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn tỉnh.

IÊ

Khi nghe tin phát xít Đức bị tiêu diệt, Thường vụ Việt Minh tỉnh Thừa Thiên Huế
đã chủ động họp bàn kế hoạch chuẩn bị khởi nghĩa trên toàn tỉnh, không thụ động
ngồi chờ lệnh của Trung ương.

A

TH

Ngày 15-8-1945, khi quân phiệt Nhật đầu hàng quân Đồng minh, thời cơ cách
mạng chín muồi, Thường vụ Tỉnh uỷ triệu tập Hội nghị Cán bộ toàn tỉnh tại số nhà
46 Giáp Hạ (phường Phú Bình, thành phố Huế) và quyết định phát động quần chúng
ở huyện Phú Lộc giành chính quyền trước.

TH
Ừ

Từ ngày 18-8, toàn tỉnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, cùng cả nước làm nên
cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Ngày 19-8, hai huyện Phú Lộc và Phong Điền giành chính quyền.
Ngày 22-8, hai huyện Phú Vang và Hương Thuỷ giành chính quyền.

P

Đêm 22-8, trước áp lực của cuộc khởi nghĩa, vua Bảo Đại phải tuyên bố “nhường
quyền lãnh đạo quốc gia cho Việt Minh”.

Đ

Ngày 23-8, hai huyện Quảng Điền và Hương Trà giành chính quyền.

G

D

16 giờ ngày 23-8 tại sân vận động Tự Do, hàng vạn nhân dân Thừa Thiên Huế
đã tập trung dưới rừng cờ đỏ sao vàng, Uỷ ban Khởi nghĩa tiến vào lễ đài. Chủ tịch
Uỷ ban Khởi nghĩa Tố Hữu tuyên bố xoá bỏ chính quyền thực dân phong kiến
phản động, thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân. Uỷ ban Nhân dân
cách mạng lâm thời của tỉnh do Tôn Quang Phiệt làm Chủ tịch ra mắt nhân dân.

TL

Ngày 28-8, nhân dân Thừa Thiên Huế mít tinh tại sân vận động Tự Do để chào
mừng phái đoàn Trung ương vào Huế tiếp nhận sự thoái vị của vua Bảo Đại.

Ngày 30-8, lễ thoái vị của vua Bảo Đại tổ chức ở Ngọ Môn trước sự chứng kiến của
Đoàn đại biểu Chính phủ lâm thời do Trần Huy Liệu làm Trưởng đoàn và gần 1 vạn
nhân dân Thừa Thiên Huế. Chế độ phong kiến ở Việt Nam kết thúc.

11

H

U

Ế

9

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9

IÊ

N

Hình 1.4. Người dân Thừa Thiên Huế và các Đội Cứu quốc quân
tiến về sân vận động Tự Do tháng 8-1945

A

TH

Cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Huế thành công đã xoá bỏ ách đô hộ của
thực dân Pháp và phát xít Nhật, đập tan chế độ quân chủ, giành lại độc lập, tự do cho
nhân dân và mở ra một trang mới trong lịch sử phát triển của vùng đất Thừa Thiên Huế.

TL

G

D

Đ

P

TH
Ừ

Huế tháng Tám là một bài thơ đặc sắc của Tố Hữu đã phản ánh sinh động không khí sục sôi, mạnh
mẽ của cuộc Cách mạng tháng Tám ở Thừa Thiên Huế, trong đó có những câu thơ như:
“Một ngai vàng không thể thắng cả giang sơn!
Lòng muôn dân rần rật lửa căm hờn...
Hãy mở mắt: quanh hoàng cung biển lửa
Đã dâng lên, ngập Huế đỏ cờ sao
Mở mắt trông: trời đất bốn phương chào
Một dân tộc đã ào ào đứng dậy!”.

Hình 1.5. Nhân dân Thừa Thiên Huế tham gia giành chính quyền
và kéo vào cửa Thượng Tứ trong ngày 23-8-1945, ngày cách mạng thắng lợi tại Huế

12

Chủ đề: Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến nay

9

1. Tóm tắt diễn biến chính của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Thừa Thiên Huế.
2. Nêu ý nghĩa lịch sử của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Thừa Thiên Huế.

TH

IÊ

N

H

U

Ế

1. Trình bày khái quát về phong trào cách mạng ở Thừa Thiên Huế từ năm
1930 đến năm 1939.
2. Lập niên biểu các sự kiện chính của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945
ở Thừa Thiên Huế.
3. Viết một đoạn văn ngắn (dưới 10 dòng) mô tả cuộc Cách mạng tháng Tám
năm 1945 ở Thừa Thiên Huế gắn với những câu thơ dưới đây trong bài
Huế tháng Tám của nhà thơ Tố Hữu.
“Tháng Tám vùng lên Huế của ta
Quảng, Phong ơi! Hương Thuỷ, Hương Trà
Phú Vang, Phú Lộc đò lên Huế
Đỏ ngập dòng sông rộn tiếng ca”.
(Trích bài thơ Huế tháng Tám, in trong: Tố Hữu, Thơ và cách mạng,
Phong Lê biên soạn, Nxb Trẻ, TP. Hồ Chí Minh, 2007)

TL

G

D

Đ

P

TH
Ừ

A

4. Kể tên các con đường/phố/trường học,... có liên quan đến các nhân vật,
sự kiện lịch sử trong phong trào cách mạng từ năm 1918 đến năm 1945
ở Thừa Thiên Huế.

13

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9

2

A

TH

IÊ

N

H

U

Ế

9

Bài

THỪA THIÊN HUẾ TRONG CUỘC
KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP
VÀ ĐẾ QUỐC MỸ (1945 – 1975)

TH
Ừ

Hình 2.1. Tiểu đội 11 cô gái Sông Hương

G

D

Đ

P

Tháng 2-1968, được tin về những chiến công của Tiểu đội 11 cô gái Sông Hương
trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi
thư khen và tặng 4 câu thơ:
“Dõng dạc tay cầm khẩu súng trường,
Khôn ngoan dàn trận khắp trong phường.
Bác khen các cháu dân quân gái,
Đánh giặc Hoa Kỳ phải nát xương”.
Với vị thế là trung tâm chính trị, văn hoá lớn của miền Trung, trong hai cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, quân và dân Thừa Thiên Huế đã đóng góp
những gì cho thắng lợi chung của toàn dân tộc?

TL

1

Thừa Thiên Huế trong cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp (1945 – 1954)

1.1. Hưởng ứng Nam Bộ và toàn quốc kháng chiến (1945 – 1947)

Rạng sáng ngày 23-9-1945, thực dân Pháp đánh chiếm Sài Gòn, bắt đầu cuộc chiến
tranh xâm lược nước ta một lần nữa.

Hưởng ứng lời kêu gọi ủng hộ Nam Bộ kháng chiến của Trung ương Đảng và
Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân Thừa Thiên Huế đã động viên con em vào Nam
chiến đấu. Phong trào “Nam tiến” diễn ra sôi nổi, rầm rộ.
14

Chủ đề: Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến nay

9

Ế

U

H
N

Dựa vào thông tin mục 1.1 và tư liệu 1,
hãy cho biết: quân, dân Thừa Thiên Huế
đã hưởng ứng phong trào “Nam tiến” và
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của
Chủ tịch Hồ Chí Minh như thế nào?

TH

Đến giữa tháng 2-1947, lực lượng vũ trang
cách mạng tạm thời rút khỏi thành phố để
tiến hành cuộc kháng chiến trường kì.

Tư liệu 1: “Nhiều hành động
ủng hộ phong trào “Nam tiến” rất
thiết thực và cụ thể. Công nhân nhà
ga xe lửa bảo đảm cho các đoàn tàu
chở quân “Nam tiến” được an toàn,
thông suốt. Các mẹ, các chị ở thành
phố Huế thành lập các quán cơm
“Nhân dân” phục vụ đoàn quân
Nam tiến. Đoàn Thanh niên, Hội
Phụ nữ tổ chức các cuộc đón tiếp,
tiễn đưa đầy cảm động...”1.

IÊ

Ngày 19-12-1946, cuộc kháng chiến toàn
quốc bùng nổ. Cùng với cả nước, nhân dân
Thừa Thiên Huế cũng nhất tề đứng lên hưởng
ứng Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của
Chủ tịch Hồ Chí Minh. Dưới sự lãnh đạo của
Tỉnh uỷ, vào lúc 2 giờ 30 sáng ngày 20-12-1946,
cuộc chiến đấu của quân và dân Thừa Thiên
Huế bắt đầu. Quân ta đã đồng loạt tiến công
vào các khu vực đóng quân của địch trong
thành phố. Nhiều trận đánh diễn ra giằng co,
quyết liệt, tiêu biểu là trận đánh vào khách
sạn Morin.

1.2. Đẩy mạnh kháng chiến toàn dân, toàn diện (1948 – 1952)

Năm 1947, Thường vụ Tỉnh uỷ họp tại
Nam Dương (Quảng Điền) đã quyết
định chọn vùng Hoà Mỹ (nay thuộc xã
Phong Mỹ, huyện Phong Điền) làm
căn cứ kháng chiến của tỉnh.
Tháng 5-1948, Tỉnh uỷ và các cơ quan
chỉ đạo kháng chiến chuyển từ chiến
khu Hoà Mỹ vào căn cứ Dương Hoà
(nay thuộc xã Dương Hoà, thị xã
Hương Thuỷ).

TL

G

D

Đ

P

TH
Ừ

A

Sau khi rút khỏi thành phố, Uỷ ban Kháng
chiến tỉnh chuyển lên Hoà Mỹ, sau đó là
Dương Hoà để lập chiến khu. Với tinh thần
“Mất đất chưa phải là mất nước... Chúng ta
không để mất dân, chết cũng không rời cơ
sở”, cán bộ kiên trì bám địa bàn, gây dựng cơ
sở cách mạng trong nhân dân. Thế trận kháng
chiến trường kì được xây dựng. Phong trào
kháng chiến dần được phục hồi và phát triển.
Về quân sự, quân ta đập tan cuộc tấn công
lớn của quân Pháp lên chiến khu Hoà Mỹ
(3-1948), giành chiến thắng ở Hói Mít (Phú Lộc,
1-1949), Thanh Hương (Phong Điền, 3-1951),
Thanh Lam Bồ (Phú Vang).
Về chính trị, tháng 8-1949, Thừa Thiên Huế
hưởng ứng đợt bầu cử Hội đồng Nhân dân xã
và Hội đồng Nhân dân tỉnh với 93 % số cử tri
đi bỏ phiếu.
1

Hình 2.2. Di tích chiến khu Hoà Mỹ
(xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền)

Uỷ ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế, Địa chí Thừa Thiên Huế (phần Lịch sử), Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội, 2005, tr.337.

15

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9

H

U

Ế

9

Về kinh tế, đến năm 1951, cả tỉnh có 55 hợp tác xã và 368 tổ đổi công. Nông dân
được cấp 5 809 mẫu ruộng, tiến hành giảm tô cho 2 211 tá điền, sản xuất được 45 000
tấn lúa và 20 000 tấn hoa màu, huy động 4 100 tấn lúa cho bộ đội đánh giặc.
Về văn hoá – xã hội, trong năm học 1949 – 1950, chính quyền kháng chiến đã mở
được 74 trường tiểu học trong toàn tỉnh với trên 1 vạn học sinh. Tổ chức được kì thi
tốt nghiệp cho 865 học sinh. Trường Trung học kháng chiến Nguyễn Chí Diểu được
thành lập.
Với những thành tích kháng chiến trên, nhân dân Thừa Thiên Huế đã nhận được
điện, thư khen của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

N

Dựa vào thông tin trong mục 1.2, hãy nêu những thắng lợi của cuộc kháng chiến toàn dân,
toàn diện ở Thừa Thiên Huế trong những năm 1948 – 1952.

TH

IÊ

1.3. Phối hợp với chiến trường chính Bắc Bộ, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp (1953 – 1954)

TL

G

D

Đ

P

TH
Ừ

A

Phối hợp với chiến trường chính Bắc Bộ,
Tư liệu 2: “Cùng với cả nước,
trong Đông – Xuân 1953 – 1954, quân và dân
những hoạt động quân sự và chính
Thừa Thiên Huế đã lập nên nhiều chiến công,
trị không biết mệt mỏi trong
như trận phục kích 2 đoàn tàu quân sự tại
Đông – Xuân 1953 – 1954 của
Lăng Cô (Phú Lộc, 12-1953), trận đánh
Thừa Thiên Huế chính “là sự
đồn Văn Thánh, Võ Thánh (Thành phố Huế,
phối hợp chiến lược rộng khắp tạo
đầu năm 1954), chiếm và phá huỷ đồn Niêm
điều kiện rất thuận lợi cho mặt trận
Điện Biên Phủ””1.
Phò (Quảng Điền, 7-2-1954),... Trong ba tháng
đầu năm 1954, quân và dân Thừa Thiên Huế
đã đánh 302 trận, trong đó có 32 trận
chống càn.
Dựa vào thông tin trong mục 1.3 và
Phối hợp với chiến trường Điện Biên Phủ,
tư liệu 2, em hãy cho biết quân và
từ tháng 4, tháng 5-1954, ở Thừa Thiên Huế
dân Thừa Thiên Huế đã phối hợp
tiếp tục các cuộc tiến công về quân sự của bộ
với chiến trường chính Bắc Bộ như
đội ta và những đợt đấu tranh chính trị của
thế nào?
quần chúng. Tiêu biểu nhất là trận tiến công
ngày 28-4-1954 của bộ đội tỉnh vào một loạt các lô cốt từ Ưu Điềm đến Vân Trình
(Phong Điền), một số xã ở Quảng Điền khiến cho địch bị tổn thất nặng.
Ngày 7-5-1975, quân ta thắng lớn ở trận Điện Biên Phủ. Đến ngày 1-8-1954,
thực dân Pháp buộc phải ngừng bắn ở Thừa Thiên Huế. Cuộc kháng chiến chống
thực dân Pháp xâm lược của quân và dân Thừa Thiên Huế kết thúc thắng lợi.
1

16

Uỷ ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế, Địa chí Thừa Thiên Huế (phần Lịch sử), Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội, 2005, tr.388.

Chủ đề: Thừa Thiên Huế từ năm 1918 đến nay

2

Thừa Thiên Huế trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ
(1954 – 1975)

2.1. Góp phần đánh bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ

U

Ế

9

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ (Genève, 1954), Thừa Thiên Huế nằm dưới ách thống trị
của chủ nghĩa thực dân mới. Tại đây, chính quyền Ngô Đình Diệm ngoài việc thiết lập
bộ máy thống trị cấp tỉnh còn thiết lập bộ máy thống trị cấp miền (gồm các tỉnh
từ Quảng Trị đến Bình Thuận, Tây Nguyên). Chính quyền Ngô Đình Diệm đã
tiến hành chính sách “tố cộng, diệt cộng” nhằm tiêu diệt tận gốc mầm mống
cách mạng của nhân dân.

N

H

Trước sự khủng bố ác liệt của địch, tháng 11-1957, Tỉnh uỷ Thừa Thiên Huế
họp hội nghị ở xã Thượng Long (Nam Đông) quyết định xây dựng căn cứ địa ở
miền núi để đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống Mỹ – Diệm.

A

TH

IÊ

Giữa lúc phong trào cách mạng miền núi Thừa Thiên Huế đang có những bước
chuyển biến quan trọng, Hội nghị lần thứ 15 Ban Chấp hành Trung ương Đảng
(1-1959) đã quyết định để nhân dân miền Nam sử dụng bạo lực cách mạng đánh đổ
chính quyền Mỹ – Diệm. Dưới ánh sáng của Nghị quyết 15, phong trào Đồng khởi
nhanh chóng lan rộng khắp địa bàn miền núi Thừa Thiên Huế. Nhiều cuộc nổi dậy
vũ trang nổ ra, giải phóng hầu hết các xã thuộc hai huyện Nam Đông và A Lưới.
Tháng 12-1960, Uỷ ban Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Tây được thành lập.

TH
Ừ

Trong thời kì Mỹ tiến hành chiến lược Chiến tranh đặc biệt (1961 – 1965), quân dân
Thừa Thiên Huế đã đánh bại nhiều trận càn của địch, phá vỡ từng mảng ấp chiến
lược. Trong hai năm 1961 – 1962, lực lượng ta đã đánh 37 trận, diệt trên 100 tên địch,
đánh phá ấp chiến lược 34 lần, tiêu biểu nhất là trận đánh vào ấp chiến lược Hoà Mỹ
(Phong Điền, đêm mùng 3 rạng sáng mùng 4-3-1963) làm tan rã hoàn toàn lực lượng địch.

TL

G

D

Đ

P

Phong trào đấu tranh chính trị cũng diễn ra mạnh mẽ. Tiêu biểu là phong trào
đấu tranh quyết liệt của đồng bào theo Phật giáo bắt đầu từ ngày 7-5-1963, phản đối
chính sách kì thị Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm. Phong trào từ Huế đã
lan rộng ra khắp miền Nam.
Để góp phần làm phá sản chiến lược
Chiến tranh cục bộ (1965 – 1968) của địch,
Xã luận của báo Nhân dân ra ngày
từ nửa sau năm 1965, phong trào thi đua diệt
13-2-1968 viết: “Cả nước tự hào về
Mỹ phát triển mạnh trong toàn tỉnh.
Thừa Thiên Huế – mảnh đất yêu thương

Thực hiện cuộc Tổng tiến công và nổi dậy
Tết Mậu Thân năm 1968 trên toàn miền Nam,
quân dân Thừa Thiên Huế nổi dậy tấn công
địch mạnh mẽ, bất ngờ, đánh chiếm,
làm chủ nhiều vị trí, cơ quan đầu não và
những khu vực quan trọng trong thành phố,

của Tổ quốc đã góp phần vẻ vang vào
thắng lợi mở đầu cuộc tiến công và
nổi dậy của miền Nam anh hùng”.
Thừa Thiên Huế cũng vinh dự được
Bác Hồ gửi thư khen ngợi và được
Chính phủ tặng danh hiệu “Tiến công,
nổi dậy, anh dũng, kiên cường”.

17

Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Thừa Thiên Huế – Lớp 9

làm chủ thành phố Huế trong 26 ngày đêm. Chiến công của nhân dân Thừa Thiên
Huế trong mùa Xuân 1968 đã góp phần cùng cả nước làm lung lay ý chí xâm lược của
đế quốc Mỹ, làm cho chiến lược Chiến tranh cục bộ của Mỹ thất bại.

Đ

P

TH
Ừ

A

TH

IÊ

N

H

U

Ế

9

Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1968, đế quốc Mỹ xem Thừa
Thiên Huế là chiến trường trọ...